TRZY WYJĄTKI OD ZASADY RATOWANIA ŻYCIA
pytanie od Adama :
Dziękuję za odpowiedzi na moje poprzednie pytania! W jednej z nich mówiliście o trzech przykazaniach, które jako jedyne nie ulegają "zawieszeniu", gdy ludzkie życie jest zagrożone. Jakie to przykazania i czym umotywowane jest umieszczenie ich na liście "niezawieszalnych"?
odpowiedź :
Z trzema wyjątkami, o których za chwilę, wszystkie prawa judaizmu ulegają zawieszeniu wówczas, gdy zagrożone jest ludzkie życie (pikkuach nefesz). Na przykład istnieje zakaz prowadzenia samochodu w Szabat, jednak Żyd, który odmówiłby w Szabat udzielenia pomocy choremu i zawiezienia go do szpitala - będzie winny złamania prawa Tory. Majmonides (w swoim dziele Miszne Tora, "Prawa Szabatu" 2:3) pisze, że nawet jeżeli jest akurat nie-Żyd gotów pomóc choremu, będzie lepiej, jeśli pomocy tej udzieli właśnie Żyd, aby ludzie wiedzieli i widzieli, że celem praw Tory jest głoszenie "współczucia, uprzejmości wobec ludzi i pokoju na świecie". Zasadę, że prawa Tory tracą swoją moc wówczas, gdy ratowane jest ludzkie życie, wyprowadza się z fragmentu w Księdze Kapłańskiej: "I przestrzegajcie Moich bezwzględnych nakazów i Moich praw, które człowiek będzie wykonywał i będzie żył dzięki nim" (18:5), co rabini interpretowali jako: "Będziesz żył dzięki nim, a nie umierał przez nie" (Joma 85b). Mędrcy doszli więc do wniosku, że "celem przykazań jest regulacja spraw dotyczących życia, a nie śmierci" (komentarz do Księgi Trzeciej, Tora, edycja Pardes Lauder).
Jedynie w trzech sytuacjach prawo żydowskie nakazuje wybranie śmierci, a nie złamanie przykazań (Sanherdyn 74a). Najbardziej oczywiste z nich dotyczy morderstwa: jeżeli jedynym sposobem na ocalenie własnego życia jest zamordowanie niewinnego człowieka - lepiej jest umrzeć. Nie jest to zaskakujące, bo dlaczego cudze życie miałoby być mniej warte, niż nasze własne?!
Drugim przypadkiem, gdy życie nie jest warte złamania zakazu - jest akt bałwochwalstwa. Uzasadnienie wydaje się oczywiste: cóż warte byłoby życie człowieka religijnego, jeżeli ceną za jego ocalenie miałoby być sprzeniewierzenie się Bogu?
Trzecia sytuacja dotyczy giluj arajot (zakazanego stosunku seksualnego). Trudno jest precyzyjnie ustalić, w jakich okolicznościach należałoby wybrać śmierć, niż popełnić giluj arajot. Oczywiście chodzi o stosunki seksualne zakazane, a wymienione w Torze. Ale na przykład kobieta nie ma wybierać śmierci, gdy grozi jej gwałt, nawet jeżeli doprowadziłby on do cudzołóstwa. Jednak można wyobrazić sobie prawdopodobne sytuacje, w których ocalenie życia poprzez stosunek seksualny związane byłoby z taką krzywdą wobec drugiego człowieka i utratą własnej godności, że wybór śmierci jest lepszym rozwiązaniem.
Zasady dotyczące postępowania, gdy życie jest w niebezpieczeństwie, pokazują jak wielką wartością jest w judaizmie ludzkie życie. Jednocześnie udowodniają, że dla judaizmu istnieją wartości jeszcze wyższe (Bóg, oraz dobro i życie innego, niewinnego człowieka).
|
