nasza godula
Piątek, 18 Maj 2012
 

Z ostatnich dni




SPRAWA OSWALDA RUFEISENA

pytanie od Laury :

Moje pytanie dotyczy słynnej sprawy Oswalda Rufeisena i pytanie z tym związane: Kto jest Żydem, jaki jest tutaj wyznacznik? Wiemy,że Żydem jest ten, kto ma matkę Żydówkę lub przeszedł konwersję na judaizm. Natomiast pamiętamy  sprawę Oswalda Rufeisena. Był to Żyd z urodzenia, który nawrócił się i został karmelitą jako 'brat Daniel', starał się o wyjazd do Izraela na mocy Prawa Powrotu, sprawa jego trafiła do Sądu Najwyższego. ("Rufesein v. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych",1962). Sędzia Silberg (w imieniu większości) utrzymywał, że Prawo Powrotu jest aktem świeckim. Ze względu na nie pojęcie Żyda zdefiniowane zostało nie w/g rozumienia halachicznego, ale tak, jak w ogólności rozumieją je Żydzi: "Odpowiedź na to pytanie jest moim zdaniem jasna i wyraźna - Żyda, który stał się chrześcijaninem, nie uważa się za Żyda". Czy było to uzasadnione z punktu widzenia prawa żydowskiego (halachy) czy może sprawa wygląda inaczej w tzw. drugą stronę? Bo skoro przyjmujemy zupełnie inną religię czy automatycznie przestajemy być Żydami? Gdy człowiek przechodzi konwersje na judaizm nie mając żadnych korzeni to zostaje Żydem, ale jak to dział wstecz.

odpowiedź :

Bardzo interesujące pytanie.

Bycie Żydem jest definiowane w różny sposób i według różnych kryteriów. W dodatku pogląd na to, kto jest Żydem ulegał zmianom historycznym.

Samo określenie "Żyd" też ma wiele historycznie zmiennych znaczeń i współczesnych sensów, a także stanowi skomplikowany splot kryteriów etnicznych, religijnych i narodowych.

Po drugiej wojnie światowej David Ben-Gurion chciał zapewnić wszystkim Żydom, którzy przeżyli Holocaust, schronienie w Izraelu. Prawo Powrotu miało widzieć Żyda w każdym, kto był lub mógł być prześladowany i posłany do obozu śmierci według kryteriów obowiązujących w III Rzeszy: czyli jeżeli choć jeden z jego dziadków (niezależnie czy ze strony matki, czy ojca) był Żydem. Zauważmy, że kryteria niemieckie skazywały na śmierć także katolików i protestantów - ogólnie chrześcijan, jeżeli w ich żyłach płynęła "żydowska krew".

Jednak Prawo Powrotu od czasu ustanowienia jest źródłem wielu kontrowersji, ponieważ nigdy nie zostało jednoznacznie, precyzyjnie sformułowane, kto jest Żydem i jakie kryteria o tym przesądzają. Przypadek, o który Pani pyta, to tylko jeden z około dziesięciu, które trafiły  do izraelskiego Sądu Najwyższego.

rufeisen.jpg

W przypadku Rufeisena, Żyda urodzonego w Polsce, który został katolickim zakonnikiem - mamy do czynienia z nieuznaniem przez prawo izraelskie cywilne za Żyda kogoś, kto - jak Pani zauważa w swoim pytaniu - halachicznie był Żydem.

Jednocześnie izraelski Sąd Najwyższy wydawał orzeczenia, że ktoś jest Żydem - wówczas, gdy halacha nie uznawała go za Żyda (sprawa dzieci Shalita - Żyda kanadyjskiego, których matka nie była Żydówką).

Z punktu widzenia halachy Żydem jest ten, kto ma matkę Żydówkę lub przeszedł właściwą halachicznie konwersję. A więc Prawo Powrotu miało obejmować swoją definicją "Żyda" także tych, którzy z punktu widzenia halachy Żydami nie byli.

Pierwotnie Żydami byli potomkowie patriarchów, czyli potomkowie Jakuba, który przyjął imię Izrael i miał dwunastu synów. Stąd dwanaście plemion Izraela. Dziedziczenie "żydowskości" przebiegało w zasadzie po linii ojca, choć z wyjątkami, bo na przykład jeden z dwu synów Abrahama (Iszmael) nie był Żydem. 

Poźniej - z różnych powodów - linia matki stała się decydująca o tym, czy jest się Żydem. Kryterium ówczesne było kryterium biologicznym i religijnym jednocześnie. Takie pozostało w żydowskim prawie religijnym.

W momencie powstania państwa Izrael powstała potrzeba sprecyzowania kryterium narodowego. Pojawiło się więc pytanie: co łączy Żydów rozproszonych dotąd po świecie? Co jest dla nich wspólne?

Oczywiście nie rasa, bo Żydami byli i są ludzie wszystkich ras.

Nie kultura, bo Żydami są ludzie różnych (często znacznie różnych) kultur (np. Żydzi amerykańscy, Żydzi etiopscy, Żydzi jemeńscy, Żydzi polscy).

Nie język, bo językiem Żydów był i jidysz i hebrajski i ladino, ale również polski, niemiecki, rosyjski.

Tym jedynym wspólnym mianownikiem różnojęzycznych, różnokulturowych i wielorasowych Żydów była ich religia. Tylko religia była kryterium nie dającym się zastąpić przez żadne inne.

Dlatego właśnie, że religia jest tym wspólnym mianownikiem, osoba wyznająca świadomie i z wyboru inną religię, a nie zamierzająca od niej odstąpić, nie spełnia - w powszechnej opinii społecznej i w opinii Sądu Najwyższego - wymogów tego wspólnego mianownika.

O ile więc mozna mówić o Murzynach-chrześcijaninach, albo Azjatach-chrześcijaninach, o tyle nie ma sensu mówienie o Żydach-chrześcijaninach.  Bo bycie Żydem nie jest tym, co bycie Azjatą, czy Murzynem. Cechy rasowe są od człowieka niezależne. A u początku istnienia Żydów stoi  wybór.

Abraham był jedynym człowiekiem z licznej zapewne rodziny, który wybrał odrębną drogę. Był pierwszym Żydem, bo dokonał wyboru pewnych wartości, a jego krewni i członkowie tego samego plemienia (prawdopodobnie Amorytów), którzy nie poszli w jego ślady, nie stali się Żydami, mimo że w ich żyłach płynęła ta sama krew. Dlatego też - symbolicznie - konwertyci dokonujący, wzorem Abrahama,  wyboru religijnej drogi, otrzymują Abrahama i Sarę w swoim hebrajskim imieniu, jako rodziców ("ben Awraham Awinu" i "bat Sarah Imenu"). 

Czyli to, na czym opierał się Sąd Najwyższy w swojej decyzji możnaby sfromułować jako następujące uzupełnienie prawa religijnego, biorące pod uwagę nowe, współczesne okoliczności: "Żydem jest ten, kto ma matkę Żydówkę i nie należy od innej religii, lub ten, kto przeszedł właściwą halachicznie konwersję".

Czy prawo to to w różni się od prawa religijnego?

Tak.

Różni się, ponieważ wynika z innej sytuacji historycznej narodu żydowskiego.

Druga Poprawka wprowadzona do Prawa Powrotu w roku 1970 stwierdza, że osoba, która była Żydem i dobrowolnie zmieniła swoją religię - traci swoje prawo do żydowskości i nie kwalifikuje się do otrzymania obywatelstwa izraelskiego jako Żyd (ale może je otrzymać jako nie-Żyd: Rufeisen obywatelstwo izraelskie otrzymał po sześciu latach, na zasadach obowiązujących każdego, kto stara się o obywatelstwo nie będąc Żydem. Żył w Izraelu aż do śmierci w roku 1998).

Kliknij : Kontynuacja tego tematu

Aktualności


Nowe Projekty


Ostatnie pytania


Nowe artykuły

projekt i wykonanie by DWS
© wszystkie prawa zastrzeżone