Jaki jest stosunek judaizmu do snów? Czy Talmud coś mówi na ten temat?
odpowiedź :
Zagadnienia związane ze snami były zawsze obecne w judaizmie. Na samym początku sny pojawiają się w Torze. W narracyjnej warstwie Tory sny wielokrotnie okazują się spełniać ważną rolę - wszyscy pamiętamy sen Jaakowa o aniołach i drabinie, sny Josefa o gwiazdach, księżycu i słońcu, sny Daniela, sny faraona - które interpretował Josef.
W talmudycznych przekazach znajdujemy zasady dotyczące interpretowania snów. Podstawową z nich jest pogląd, że nie wolno tłumaczyć własnych snów, że musi czynić to ktoś za nas i dla nas (Joma 28b). Talmud Babiloński (Berakot 55-58) akceptuje zasady, pochodzące zapewne od słynnego chaldejskiego interpretatora snów Bar Hedia, a prezentowane przez rabina Hisdę: wszystkie sny, z wyjątkiem tych, które pojawiają się w trakcie powstrzymywania się od jedzenia i picia w czasie postu, przekazują jakąś wiadomość, coś znaczą. Nieinterpretowany sen jest jak nieotworzony list. Żadne sny nie dają się wyjaśnić jednoznacznie i całkowicie. Zły sen jest bardziej wartościowy od przyjemnego, bo prowadzi do zmian w postępowaniu człowieka, do jego poprawy. Mędrcy uważali, że profetyczne sny przynoszone są przez anioły, a fałszywe sny – przez demony (Berakot 55b). Sny i ich interpretowanie odgrywają dużą rolę w mistycznym nurcie judaizmu, przez tysiące lat. Np. znane są kabalistyczne teorie, które twierdzą, że gdy śpimy, część naszej duszy może odseparowywać się od ciała i wędrować w wyższe poziomy i wtedy dusza ma szansę na doznawanie wizji i doświadczanie tego, co nie jest możliwe na jawie, przy pełnej świadomości. Dusza może wtedy nawiązywać kontakt z duszami ludzi zmarłych, może dowiadywać się o przebiegu przyszłych zdarzeń.
Jednocześnie istniał w judaizmie - jakby równolegle - bardziej sceptyczny i zdecydowanie racjonalny pogląd na sny i ich znaczenie. Przywiązywanie zbyt dużej wagi do snów było krytykowane przecież już przez Koheleta: „Jak sny pochodzą z wielu trosk, tak głupia mowa z wielu słów” (5:2)
Przed wiarą w sny przestrzega również Ben Syrach (II wiek p.n.e.), cytowany w Talmudzie, u którego czytamy (w Mądrościach Syracha) np. takie stwierdzenia:
„Głupiec miewa próżne i zwodnicze nadzieje, a sny dają skrzydła bezrozumnym. Podobny do chwytającego cień i próbującego schwytać wiatr jest ten, kto skupia swój umysł na marzeniach sennych. Sny podobne są do obrazów w zwierciadle naprzeciw oblicza - odbicie oblicza. (…) Wróżbiarstwo, przepowiednie z lotu ptaków i sny są bez wartości, jak urojenia, które tworzy serce kobiety rodzącej. Poza przypadkiem, gdy Bóg przysyła je jako nawiedzenie, nie wkładaj w nie serca! Sny bardzo licznych wprowadziły w błąd, a ci, którzy im uwierzyli - upadli.” (rozdział 33)
Kluczowym stwierdzeniem u Syracha wydaje się być to, które porównuje sen do zwierciadła. Nie powstydziłby się go zapewne Zygmunt Freud. Zwierciadło nie pokazuje przecież przyszłości, ale umożliwia przyjrzenie się teraźniejszości naszego własnego oblicza w sposób zupełnie wyjątkowy. Sny są bowiem tym, co widzi nasz umysł, gdy nie jest kontrolowany przez świadomość (a co najmniej nie jest kontrolowany tak, jak dzieje się to na jawie).
Oczywiście niektóre sny są jedynie rezultatem czysto zewnętrznych okoliczności: np. jeżeli śpimy w pokoju, w którym jest za gorąco, może śnić się nam wędrówka przez rozgrzaną pustynię. Inne wyznaczane są przez nasz stan fizyczny: gdy jesteśmy chorzy i mamy gorączkę, śnią się nam koszmary. Zazwyczaj usunięcie przyczyn (obniżenie temperatury w pokoju lub zażycie lekarstwa obniżającego temperaturę ciała) – spowoduje, że sny zmienią swój charakter.
Jednak są także inne sny - wynikają one z przebiegu dnia, który je poprzedza: jeżeli zastanawiamy się intensywnie nad jakimś problemem, może on nam przyśnić się w nocy i może uda nam się go we śnie rozwiązać. Także myśli, które staraliśmy się w trakcie dnia odsunąć od siebie, bo dotyczą naszych intensywnych, ale spychanych w podświadomość lęków, fobii czy obsesji – mogą objawić się w naszych snach. Często zdarza się, że takich właśnie snów nie sposób zapamiętać, bo mechanizm usuwania myśli, które są dla nas niebezpieczne – działa także wobec snów.
Jeżeli jednak mechanizm obronny nie wymaże ich z pamięci natychmiast po naszym przebudzeniu, te właśnie sny pozwalają zajrzeć w unikalny sposób w naszą podświadomość.
