THE 614th COMMANDMENT SOCIETY | ODPOWIEDZI | ANTYSEMITYZM: PRZYCZYNA PIERWOTNA

Antysemityzm jest zjawiskiem odwiecznym: był obecny już w starożytności, jeszcze przed epoką chrześcijaństwa. Później istniał w chrześcijańskiej Europie, odgrywał poważną rolę w teologii Marcina Lutra i z niej przeniknął do protestantyzmu, był obecny w epoce Oświecenia, kulminacją antysemityzmu był oczywiście wiek XX i Holokaust - wymordowanie większości Żydów europejskich.

Żydzi byli obiektem nienawiści w pogańskich, religijnych i zlaicyzowanych społeczeństwach. Żydzi zamieszkujący wśród nieżydowskich społeczeństw byli oskarżani o "podwójną lojalność", a Żydzi w Izraelu - o nacjonalizm i rasizm. Biedni Żydzi byli pogardzani, bogaci - oskarżani o wyzysk ludności nieżydowskiej. Naziści oskarżali ich o komunizm; komuniści - o bycie kapitalistami. Żydom zarzucano (i dzieje się tak do dziś) zarówno kosmopolityzm, jak i szowinizm narodowy. Poza tym nie należy zapominać, że przez całe stulecia miliony chrześcijan wierzyły święcie, że Żydzi dolewają krew chrześcijańskich dzieci do pesachowej macy, zatruwają studnie, torturują hostię, zmierzają do przejęcia "władzy nad światem" i nikt inny, ale właśnie Żydzi zamordowali Jezusa.

Istnieje wiele teorii starających się zracjonalizować i wyjaśnić antysemityzm (np. teoria "obcego", teorie współzawodnictwa ekonomicznego, także teoria "kozła ofiarnego", tłumaczenie antysemityzmu jako rezultatu ksenofobii, rasizmu, bigoterii religijnej itd.).

Uważamy, że wszystkie one tłumaczą zjawisko antysemityzmu jedynie powierzchownie, doraźnie i nie mają charakteru wyjaśnienia uniwersalnego i sięgającego do źródeł.

Aby bowiem dotrzeć do odpowiedzi na pytanie, o przyczynę antysemityzmu, należy zastanowić się, co - przez tysiąclecia, od samego początku istnienia narodu żydowskiego - było wspólnym mianownikiem dla wszystkich Żydów niezależnie od epoki i miejsca ich zamieszkania.

Nie był nim ani język (posługiwali się różnymi językami, np. hebrajski, aramejski, jidysz, ladino), ani pochodzenie etniczne (Żydzi wywodzą się z wielu grup i ras), ani społeczny status (stanowili zarówno biedotę jak i oligarchię przemysłową i finansową), ani ta sama kultura (np. Żydzi aszkenazyjscy i sefardyjscy).

Jedynym wspólnym mianownikiem łączącym wszystkich Żydów na przestrzeni tysiącleci była ich religia - judaizm.

Judaizm i to, co ze sobą niesie on jako etyczny monoteizm, jest jedyną wspólną cechą wszystkich społeczności żydowskich, we wszystkich okresach historii i wszystkich miejscach na kuli ziemskiej - od czasów Mojżesza (czyli od ponad 3200 lat) aż do wieku XIX, w którym po raz pierwszy na istotną skalę pojawiło się zjawisko laicyzacji wśród Żydów.

Dlatego, naszym zdaniem, judaizm stanowi źródło antysemityzmu (w swojej pierwotnej postaci - antyjudaizmu), którego indywidualne przejawy w różnych epokach były wywoływane przez jakieś konkretne, ale zawsze wtórne przyczyny lub preteksty. Najgłębszą, najważniejszą przyczyną antysemityzmu jest dokładnie to, co wyróżniało Żydów zawsze od innych ludów i co uczyniło Żydów narodem - judaizm.

Misją Żydów było "doskonalenie świata poprzez Królestwo Wszechmogącego („L’takken olam b’malkut Szaddaj”). Takie próby "doskonalenia świata", nawet nie polegające wcale na aktywnym działaniu Żydów wobec innych, ale na samej egzystencji Żydów i ich religii, były wyzwaniem dla wszystkich innych bogów - zarówno w sensie religijnym jak i świeckim - a więc i wyzwaniem dla ich wyznawców.

Przez tysiące lat judaizm opierał się na trzech podstawach: Bogu, Torze (Prawie) i Izraelu. Wierność Żydów wobec tych trzech elementów judaizmu, stawiała ich automatycznie w konflikcie ze światem zewnętrznym wobec judaizmu i była przyczyną antysemityzmu, ponieważ była postrzegana przez świat nieżydowski jako podważanie znaczenia nieżydowskich bogów, nieżydowskich praw i przynależności narodowej.

Idea "wybrania" narodu Żydowskiego do specjalnej misji przybliżania Boga ludzkości - jeden z istotnych elementów judaizmu - był kolejną przyczyną niechęci i nienawiści wobec Żydów .

Życie według Prawa Tory, zgodne z zasadami judaizmu, przyczyniało się w znacznym stopniu do wyższego poziomu życia społeczności żydowskich, w porównaniu z ich sąsiadami, prawie w każdej sytuacji, w kórej żyli Żydzi. Żydzi byli zazwyczaj lepiej wyedukowani, mieli zawsze system szkół publicznych, rodziny żydowskie były z reguły bardziej trwałe, pomoc sąsiedzka - bardziej powszechna, prawie nie istniała przestępczość, alkoholizm i przemoc. Te cechy społeczności żydowskich, w oczywisty sposób wynikające z przestrzegania zasad judaizmu, były następną przyczyną antysemickich nastrojów.

I wreszcie przyczyna najważniejsza: Żydzi reprezentowali światu ideę jednego i jedynego Boga, który stawiał ludzkości - całej ludzkości! - wymagania. Były to wymagania etyczne. To Żydzi ujawnili ludzkości obecność Boga, który - po raz pierwszy w historii świata zachodniego - wszystkim ludziom coś nakazywał i czegoś zakazywał.

Antysemityzm od samego początku (od czasów starożytnych) był więc buntem przeciwko nakazom Boga, przynoszonym światu przez Żydów w imieniu nadprzyrodzonego, najwyższego autorytetu moralnego. Judaizm głosił bowiem, że Bóg, który objawił się Żydom, jest Bogiem całego świata, a to oznacza, że wszyscy inni bogowie są bogami "fałszywymi" i że Bóg ten stawia etyczne wymagania każdemu człowiekowi i każdemu ludowi, nie tylko Żydom.

Występując w imię zasad niepochodzących od człowieka, ale od Boga, Żydzi wchodzili automatycznie w konflikt z każdą próbą ustanowienia porządku budowanego na ludzkich ambicjach. Każdy system władzy, który z natury musiał przeciwstawić się, aby funkcjonować, etycznym zasadom monoteizmu (z jego uniwersalnym Dekalogiem) i każde społeczeństwo przez ten system władzy ukształtowane, uznawały Żydów za swoich wrogów.

Czy podstawą ideologiczną (czyli w rzeczywistości "fałszywym bogiem") była indywidualna tyrania władcy-bóstwa (tak było np. w starożytnym Rzymie), czy rasa (np. w III Rzeszy), czy nacjonalizm ( w XIX-wiecznej Rosji), czy religijna nietolerancja (np. w Europie zachodniej w okresie krucjat) - każdy z tych porządków nie mógł tolerować ludzi głoszących uniwersalne zasady etyczne, bo zasady te były dokładnym zaprzeczeniem ducha i praktyki tych ideologicznych podstaw.

Antyjudaizm, a następnie antysemityzm był więc - w realnym świecie ludzkim - skierowany przeciw posłańcowi tego autorytetu: przeciw Żydom.

Antysemityzm jest więc, w swoim najistotniejszym sensie, antyjudaizmem, czyli antymonoteizmem.

To, że nie był, przez większość swojej historii, rasizmem, świadczy fakt, iż Żydzi, którzy porzucali swoją religię (odchodzili od judaizmu do innej religii) i przechodzili proces asymilacji, unikali dalszych prześladowań.

Sytuacja uległa zmianie dopiero w XX wieku (kulminacją był tu Holokaust), gdy powstał nowy, nieznany dotąd rodzaj antysemityzmu - antysemityzm rasowy. Narastające nacjonalizmy i ideologie rasistowskie (zrodzone z przeniesienia zasad uproszczonego "darwinizmu społecznego" do polityki) - ukształtowały postawę, która przypisała "żydowskiej krwi" trwałe cechy "nośnika zła". Oczywiście dla totalitarnych systemów tym złem by wciąż - tak jak dla starożytnych tyranii i despotyzmów - etyczny monoteizm i jego zasady.

Hitler uważał przecież, że zniszczenie "tyrańskiego Boga Żydów" i Jego "przeciwstawiających się życiu Dziesięciorga Przykazań" (cytaty z wypowiedzi Hitlera w rozmowie z Hermanem Rauschningiem), będzie możliwe jedynie poprzez fizyczne unicestwienie Żydów - posłańców tych idei.

Wyjaśnianie antysemityzmu przyczynami społecznymi, ekonomicznymi, politycznymi może być uzasadnione w konkretnych sytuacjach historycznych, ale są to zawsze przyczyny wtórne, padające na glebę kultur, w których tkwi już trwałe, odwieczne uprzedzenie do Żydów. Tylko bowiem postrzegając wrogość wobec judaizmu jako najgłębszą przyczynę pierwotną antysemityzmu, można rozwikłać podstawową tajemnicę, dlaczego te motywacje - tak różne w różnych epokach i społeczeństwach - kierowały nienawiść zawsze przeciw tym samym ludziom. Przeciwko Żydom.

Z ostatnich dni

ANTYSEMITYZM: PRZYCZYNA PIERWOTNA

pytanie od TA :

odpowiedź :

ANTYSEMITYZM (HISTORIA POWSTANIA SŁOWA)

ANTYSEMITYZM W POLSCE

PRAWICA I LEWICA A ANTYSEMITYZM

Aktualności

Nowe Projekty

Ostatnie pytania

Nowe artykuły