HEBRAJSKI, JIDYSZ I TRANSKRYPCJA
pytanie od Rafała:
Być może nie każdy to wie i nie każdy ma odwagę zapytać, proszę powiedzieć czym różni się język hebrajski od jidysz, oraz czy czytana przeze mnie Tora jest to transkrypcja polska? i skąd się ona wzięła, czy dlatego, że trudna w czytaniu dla nas jest wersja hebrajska?? jidysz, hebrajski, transkrypcja...? trzy słowa - wiele niewiadomych.
odpowiedź :Zacznijmy od transkrypcji: słowo to ma kilka znaczeń, nas interesuje transkrypcja jako metoda zapisywania obcojęzycznego tekstu w taki sposób, aby móc go czytać tak, jak jest wymawiany w tym obcym języku. Na przykład nie znając angielskiego wypowiemy poprawnie zdanie "I would like to go to Manchester", gdy zapiszemy je tak: "aj łud lajk tu goł tu Manczester".
Wiedząc już czym jest transkrypcja, możemy odpowiedzieć, że nawet jeżeli nie wiemy, które wydanie Tory Pan czyta, to nie jest to z pewnością transkrypcja (bo wówczas czytałby Pan po hebrajsku, jedynie w polskim zapisie, a więc nie rozumiałby Pan czytanego tekstu), ale jest to po prostu tłumaczenie.
Jeżeli czyta Pan Torę ( w znaczeniu Pięciu Ksiąg Mojżeszowych), to jest to na 99% wydanie współczesne (bo stare są absolutną rzadkością), czyli pierwszy tom wygląda tak:
 |
 |
Jednak może czyta Pan Stary Testament? To też jest księga zawierająca tekst Tory, tyle że nieco inaczej zredagowana i tekst hebrajski jest tu przetłumaczony z wieloma, często poważnymi błędami. Wymienimy tylko pojedynczy przykład: jedno z przykazań Dekalogu brzmi tam "nie zabijaj", choć przecież w Torze napisane jest "nie morduj".
Tora zapisana została w języku hebrajskim i po raz pierwszy przetłumaczona na inny język w III wieku przed naszą erą. Był to język grecki - w tamtych czasach powszechnie używany w basenie Morza Śródziemnego. Później przetłumaczono ją na łacinę i z łaciny i greki na języki narodowe świata. W ten sposób Święta Księga judaizmu, rozpowszechniona przez chrześcijaństwo, jako część Starego Testamentu i Biblii - stała się najważniejszą i najpopularniejszą księgą w dziejach ludzkości.
Do tematu historii i znaczenia Tory wrócimy tu jeszcze nie raz.
Podobnie zajmiemy sie tu szerzej językiem hebrajskim: starym językiem, którym posługiwali się ludzie wiele tysięcy lat temu i który odrodził się współcześnie w Izraelu.
Omówimy też przy okazji szerzej język jidysz, który powstał na przestrzeni kilku stuleci (od IX do XIV wieku) w Niemczech, czerpiąc z dialektów niemieckich z dodatkami języka hebrajskiego, a poźniej, po migracji Żydów do Polski i Rosji uległ znacznym wpływom słowiańskim. Język ten nie jest językiem hebrajskim, jakkolwiek zapisywany był hebrajskim alfabetem.
Teraz, na koniec wróćmy do transkrypcji. Człowiek mówiący po angielsku zapisze zdanie w jidysz: "איך בין אַ ייד" (jestem Żydem) jako Ikh bin a Yid, a mówiący po polsku : Ich bin a Jid.
|