NAPIS Z AUSCHWITZ A STEREOTYPY

Czytelnik pisze do nas z Polski:

Niedawny, smutny incydent z kradzieżą tablicy z d. obozu Auschwitz wywołał lawinę reakcji w Polsce i Izraelu. Izraelskie władze hucznie ogłosiły, iż za kradzieżą muszą stać środowiska neonazistowskie. Do podobnych wniosków zdawały się dochodzić media polskie. Tymczasem, okazało się że kradzież miała cel czysto rabunkowy - chociaż np. w artykule opublikowanym w piątek w "Rzeczpospolitej" możliwość taka została stanowczo wykluczona. Nie zmienia to jednak faktu, iż reakcje rządu izraelskiego i organizacji żydowskich stworzyły ponownie obraz Polski, jako kraju antysemickiego, w którym sprawnie działają (zapewne liczne) grupy neonazistowskie, które są w stanie dopuścić się kradzieży tak wartościowej rzeczy. Obawiam się, że taki obraz po całej tej sprawie pozostanie. Czy organizacje żydowskie nie powinny, jeśli nie przeprosić za oskarżenia, to przynajmniej w inny sposób dać do zrozumienia, że ich obawy były przesadzone? Jeśli sprawa nie zostanie zamknięta, pogłębią się niestety stereotypy żydowskie (o Polsce jako neonazistowskim cmentarzysku Żydów) i polskie (o Żydach jako histerykach). Jakie jest wasze stanowisko w tej sprawie?

Ma Pan - rzecz jasna - całkowitą rację, że przedwczesne oskarżenia - niezależnie, kto je formułuje - są z zasady błędem.

W takiej sytuacji jak kradzież, która miała miejsce w byłym obozie Auschwitz, nie wydają się rozsądne żadne spekulacje, dlatego lepiej poczekać na efekty działań policji, niż formułować oskarżenia przed poznaniem rezultatów jej akcji.  Oczywiście tak powinno być, takie byłoby mądre postępowanie, niestety natura ludzka jest taka, że wyrażanie przypuszczeń, kto mógł być sprawcą, to pokusa, przed którą trudno się powstrzymać - dlatego jest to zjawisko tak powszechne.

Tym bardziej, że napis "Arbeit macht frei" jest symbolem. Zamach na symbol wywołuje usprawiedliwione emocje. Wydarzenia rozgrywają się w sferze symboliki. Stąd obawa, że atak na symbol nastąpił ze strony ludzi reprezentujących wrogą ideologię. Przypuszczenia i spekulacje wyrażają więc obawy i lęk. To można zrozumieć, choć trzeba też zauważyć, że i tak tych spekulacji nie było aż tak wiele, jak sugeruje Pan w liście.

Natomiast jeżeli chodzi o końcowy efekt całej tej ponurej historii, to nie podzielamy Pana pesymistycznej oceny.

• ostatecznie sprawa zakończyła się przecież błyskawiczną i skuteczną akcją policji;
  
• wiadomość o odzyskaniu metalowej konstrukcji-napisu poszła w świat prawie natychmiast po informacji o jego kradzieży;
• z perspektywy światowych mediów cała historia była w jakimś sensie sukcesem Polski jako państwa praworządnego ze sprawnymi organami ścigania;
• nie potwierdziły się spekulacje dotyczące neonazistów;
• motyw kradzieży okazał się być stary jak świat, banalny i powszechny pod każdą szerokością geograficzną - chęć zysku (pozostaje jeszcze osobna kwestia zleceniodawcy - ta sprawa nie została jeszcze do dziś [21 grudnia 2009]  wyjaśniona).

W sumie, jeżeli już tak absurdalne wydarzenie musiało mieć miejsce, bo znaleźli się głupcy, którzy dokonali tego obrzydliwego czynu, to wszystko, co wydarzyło się po kradzieży, nie mogło rozegrać się sprawniej, szybciej i efektowniej - nawet w medialnym sensie - niż się rozegrało.

Naszym zdaniem, w rezultacie tego wydarzenia, nie pogłębią się stereotypy, ale - wręcz przeciwnie - zostaną one podważone: nie było motywu antysemickiego, był pospolity motyw zysku, była sprawna akcja policji, były zdecydowane wyrazy potępienia ze strony polskich władz i - na koniec - podziękowanie polskich środowisk żydowskich.

Z tego wyliczenia widać, że stereotypy, o których Pan pisze, doznały nie wzmocnienia, ale porażki.