Poniżej zamieszczamy dwa pliki w formacie .pdf:

Jeden z nich zawiera informacje i instrukcje dotyczące obchodzenia święta Pesach; drugi stanowi zapis Hagady na Pesach w nowym tłumaczeniu na język polski, która jest niezbędna do uczestnictwa w pesachowym Sederze, czyli uroczystej wieczerzy, podczas której przypomina się Wyjście z Egiptu. Bardziej wnikliwe i obszerniejsze informacje o święcie Pesach znajdują się w Hagadzie.

SEDER: PRZYGOTOWANIA

Na sederowym talerzu kładziemy w kolejności zgodnej z obrotem wskazówek zegara:

• Zeroa (mięso pieczone) - na godzinie pierwszej)– upieczone mięso z kością: pieczona szyja kurczaka, indyka, noga kurczaka lub podudzie jagnięce. Jest to symbol ofiary pesachowej (korban pesach) składanej w Świątyni tuż przed świętem Pesach, do roku 70 n.e., czyli do czasu zburzenia Świątyni przez Rzymian. Zeroa oznacza „ramię”; nawiązuje do „wyciągniętego ramienia” Boga, który ocalił Izraelitów podczas przejścia przez Morze Trzcinowe (Czerwone). Zeroa ma wyłącznie symboliczne znaczenie na stole sederowym i nie jest zjadana. Ma wyrażać przesłanie, że bez Świątyni nie jest możliwe składanie ofiar ze zwierząt.

• Charoset (poniżej, po prawej stronie) - mieszanka pokrojonych jabłek, gruszek i orzechów włoskich (mogą to być również figi, daktyle, migdały) wymieszanych z odrobiną miodu i wina. Ta mieszanka ma symbolizować zaprawę murarską, używaną przez Żydów - niewolników do wyrobu cegieł w Egipcie, ale także – według niektórych interpretacji – słodkie, otumaniające odurzenie monotonią niewolniczej pracy.

• Chazeret (u dołu talerza) - drugi rodzaj maroru (gorzkich ziół). Najczęściej utarty chrzan - używany jako maror na (korech). Obecność chazeret nie jest obowiązkowa według Remu. Jest – według Arizala.

• Karpas (po lewej stronie talerza, naprzeciwko  charosetu) - warzywo, które również kładziemy na talerzu sederowym. Symbol żywotności „domu Izraela”. Najczęściej pietruszka, rzodkiewka lub seler, albo ugotowany ziemniak lub – rzadziej – surowa cebula. Nie wolno użyć tego samego warzywa,  które wykorzystuje się na maror.

• Bejca (po lewej stronie talerza, naprzeciwko zeroa) - jajko ugotowane na twardo, a później opieczone (w skorupie) w piekarniku.  Symbolizuje korban chagiga, dodatkową świąteczną ofiarę składaną obok baranka pesachowego w Świątyni. Podobnie jak zeroa, bejca ma wyłącznie znaczenie symboliczne. Jajka na twardo mogą być zjadane w trakcie wieczerzy sederowej, ale nie to stanowiące bejcę umieszczoną na talerzu sederowym.

• Maror (po środku talerza) – gorzkie, surowe zioła (najlepiej sałata lub chrzan). Są one symbolem gorzkiego cierpienia narodu  żydowskiego w Egipcie. Spożywane są  oddzielnie po zjedzeniu macy, a potem razem z macą na kanapce korech.

Na talerzu nie ma mei melach - słonej wody, w jakiej zanurzamy karpas, a która symbolizuje łzy wylewane przez Żydów w niewoli. Naczynie ze słoną wodą (rzadziej octem) ma znajdować się obok talerza sederowego, choć niektórzy stawiają je na nim (jest to zgodne z opinią halachiczną Remu).

Gdy nie mamy specjalnego zestawu sederowego z talerzem sederowym na wierzchu a talerzami na mace pod spodem, trzy mace, tradycyjnie okrągłe, kładziemy jedną na drugiej (mogą być przedzielone serwetkami), na serwetce lub na osobnym talerzu. Mace powinny być przykryte. Te trzy mace symbolizują strukturę społeczności żydowskiej: Kapłani, Lewici i lud.

W czasie Sederu mace są zakrywane i odkrywane.

Przyjęło się twierdzenie, że dwa filary judaizmu to Stworzenie Świata i Wyjście. Bóg stwarzający świat (księga Bereszit) i Bóg wyprowadzający Żydów z Egiptu (księga Szemot). Pesach upamiętnia uwolnienie (Wyjście) hebrajskich niewolników z ziemi faraonów. Jest to jak najbardziej uzasadniona opinia. I można przywołać wiele argumentów potwierdzających jej słuszność, ale spójrzmy na jeden, który znajdujemy bezpośrednio w samej Torze.

Zauważmy więc, jak uzasadniane jest tak fundamentalne w judaizmie święto jak Szabat, w Dziesięciu Oświadczeniach (Przykazaniach) – Aseret hadibrot.

Istnieją – jak wiadomo – dwie, prawie identyczne wersje Dekalogu.

W wersji zapisanej w Szemot i ogłoszonej pod górą Synaj, czytamy: „Pamiętaj [stale] o dniu Szabatu, aby go uświęcać. (...) Bo w sześć dni Bóg uczynił niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nim jest i odpoczął w siódmym dniu” (20, 8-11).

Natomiast w Dewarim uzasadnienie tego samego przykazania jest już inne: „Przestrzegaj dnia Szabatu, aby go uświęcać (...). I pamiętaj, że niewolnikiem byłeś w ziemi Micrajim, gdy Bóg, twój Bóg, wywiódł cię stamtąd silną ręką i wyciągniętym ramieniem, [abyście Mu służyli]. Dlatego Bóg, twój Bóg nakazał ci, żebyś zachowywał Szabat” (5, 12 i 15).

• Pierwsze uzasadnienie wzywa – nakazując pamiętanie o Szabacie – do naśladowania Boga. Człowiek ma być bowiem kreatorem, a nie wyrobnikiem. Po sześciu dniach pracy – ma poczuć smak „świata, który ma nadejść”, smak Ery Mesjańskiej; musi zaprzestać tego, co fizyczne, aby skupić się na tym, co duchowe.

• Drugie uzasadnienie wzywa do odrzucenia niewolnictwa. Niewolnik w Egipcie nie obchodzi Szabatu. Nie pozwala mu na to jego właściciel. Bóg wyprowadził Żydów z Egiptu. Ale przecież ktoś, kto pracuje siedem dni w tygodniu – nawet z własnej woli – również jest niewolnikiem. Nawet jeżeli dostaje za to podwójną czy potrójną stawkę, jest po prostu dobrze płatnym, ale wciąż niewolnikiem. Tylko wolny człowiek może obchodzić Szabat. Wyprowadzenie Żydów z niewoli egipskiej było daniem wolności na zawsze, stąd nakaz wiecznego „przestrzegania Szabatu”. Było jednocześnie wstępem do dania Prawa, czyli systemu zasad etycznych, którego podstawą jest właśnie Dziesięć Oświadczeń.

Podsumowując: uzasadnienia Szabatu – fundamentalnie istotnego w judaizmie święta – podkreślają dwa najważniejsze aspekty istoty ludzkiej: człowiek jako twórca, wzorujący się w swoim postępowaniu na Bogu – czyli dążący do świętości, i człowiek jako istota wolna, a więc jednocześnie etyczna, czyniąca dobro.

Dążenie do świętości i czynienie dobra (jako atrybuty człowieka wolnego) – najważniejsze, według judaizmu, cele człowieka i główny sens jego istnienia – powiązane są ściśle (jak widać na powyższym przykładzie) właśnie z historią Stworzenia i Wyjścia.

***

Na dwóch poziomach: historycznym i duchowym. W sensie historycznym Pesach upamiętnia uwolnienie Żydów z niewoli egipskiej. Egipt – najpotężniejsze państwo tamtego okresu starożytności (około 3250 lat temu) musiał pogodzić się z faktem, że – dzięki interwencji Boga – upokarzani, wykorzystywani, pozbawieni praw nędzarze uzyskali wolność.

W sensie duchowym Pesach jest świętem wolności, bo po czterdziestu dziewięciu dniach wędrówki przez pustynię Żydzi otrzymali Torę, a w niej system moralny i etyczny składający się z nakazów i zakazów, które uczyniły ich naprawdę wolnymi.

Bowiem wolność wcale nie polega na tym, że nieograniczane jest nasze prawo do robienia tego, co robić chcemy. Tak myślą niewolnicy – niedostrzegający, że rozumiana w ten sposób wolność jest tylko zaspokajaniem egoizmu, że jest zawsze jednoznaczna z czyjąś krzywdą.

Wolność jest to stan, w którym nikt nie ogranicza naszego prawa do robienia tego, co słuszne. Wolność jest wtedy, gdy nikt nie zabrania człowiekowi postępowania w sposób właściwy, etyczny. Nie ma więc wolności bez etyki. Nie ma wolności, gdy etyka ulega stłamszeniu. Niewolnikowi nie wolno postępować w sposób etyczny, chociażby dlatego, że etyczne zachowanie wchodzi natychmiast w konflikt z interesem właściciela niewolników. Mosze (Mojżesz) – człowiek etyczny – zabija znęcającego się nad niewolnikiem nadzorcę. Faraon wydaje na Moszego wyrok śmierci. W Egipcie nie ma wolności dla Żydów.

Gdy człowiek jest wolny, nikt nie ograniczy go w czynieniu tego, co etyczne. Aby jednak postępować etycznie, trzeba najpierw poznać zasady etyki. Zawiera je właśnie Tora Pisana i Tora Ustna – obie przekazane Moszemu przez Boga po Wyjściu z Egiptu – wydarzeniu upamiętnianym przez święto Pesach.

Wyjście z Egiptu i, w jego efekcie, przyjęcie „jarzma Tory” („jarzma przykazań” – kabalat ol micwot), czynią Żydów ludźmi wolnymi.