(2) KICUR SZULCHAN ARUCH: CHARAKTERYSTYKI MORALNE CZŁOWIEKA (1)
Rabin Salomon Ganzfried (1804-1886)
"Kicur Szulchan Aruch"
[kompendium Halachy (przepisów prawa)]
CHARAKTERYSTYKI MORALNE CZŁOWIEKA
( I )
Ludzie posiadają odmienne cechy charakteru. Są gwałtowni, ciągle wpadający w gniew i są też ludzie spokojnego usposobienia, którzy nigdy się nie gniewają, albo gniewają tylko się raz na kilka lat. Bywają ludzie bardzo wyniośli i bywają ludzie bardzo skromni. Są ludzie chciwi, którzy nigdy nie mogą się nasycić i są ludzie o niewinnych sercach, którzy nie pożądają nawet tych nielicznych rzeczy, które są potrzebne ciału.
Istnieją ludzie pragnący bogactwa, którzy nie nasycą się wszystkimi bogactwami świata, tak własnie, jak jest napisane (Kohelet: 5:9) "Kto miłuje pieniądze, nie nasyci się pieniędzmi". Istnieją ludzie o niewielkich potrzebach, którym wystarcza niewielka ilość - taka, która nawet nie zaspokaja ich wszystkich potrzeb i nie uganiają się za bogactwem. Są ludzie, którzy głodują, by oszczędzać pieniądze, a to, co zjadają za własne pieniądze, zjadają w cierpieniu. Istnieją też ludzie wydający lekkomyślnie wszystkie swoje pieniądze.
Podobnie bywa ze wszystkimi innymi usposobieniami ludzi: są weseli i przygnębieni, podli i szlachetni, okrutni i współczujący, ludzie łagodnego serca i kamiennego serca.
------------------------------------
Najlepszą i najbardziej słuszną sprawą jest nauczyć się postępować drogą prowadzącą środkiem. Pożądać tylko tych rzeczy, których ciało potrzebuje i bez których nie da się żyć, bo jest napisane: (Ks. Przysłów: 13:25) "Sprawiedliwy je i nasyca duszę swoją".
Podobnie powinien człowiek zajmować się interesami po to, by otrzymać to, co jest niezbędne do codziennego życia, bo jest napisane: (Ks.Psalmów: 37:16) "Lepsza jest odrobina u sprawiedliwego, niż wielkie bogactwa u niesprawiedliwych". Nie wyciągać rąk po więcej, ale i nie marnotrawić pieniędzy, rozdawać jałmużnę zgodnie ze swoimi możliwościami i mądrze udzielać pożyczek temu, kto ich potrzebuje. Człowiek nie powinien być zbytnio wesoły i zbyt żartujący, ale też i nie zbyt poważny i zafrasowany. Powinien cieszyć się przez wszystkie dni, być zadowolonym i mieć łagodną twarz.
Tak też dotyczy to innych cech: ten kto wybiera drogę środka, ten zwany jest mędrcem .
------------------------------------
Najgorsza jest duma: nie wolno człowiekowi postępować z wyniosłością nawet w niewielkim stopniu, lecz powinien postępować ze skromnością, tak jak przykazali nasi błogosławionej pamięci nauczyciele: "Bądź bardzo pokornego ducha" (Awot 4:4).
Jak można uczynić się skromnym? Wszystkie słowa człowieka powinny być łagodne, pochylona głowa, oczy skierowane w dół, a serce skierowane do góry. Każdego człowieka powinno się postrzegać jako ważniejszego od siebie. Jeżeli jest on bardziej uczony niż ty, masz obowiązek oddawania mu szacunku i jeżeli jest on bogatszy od ciebie również masz obowiązek szanowania go, ponieważ dowiadujemy się, że Rabi Jehuda Hanasi szanował bogatych (Eruwin 86a). Pomyśl tak: jeżeli Bóg dał jemu bogactwo, to widać zasługuje on na to.
Jeżeli drugi człowiek jest mniejszy od ciebie wiedzą czy zamożnością, to zakładaj, że jest on bardziej sprawiedliwy niż ty, a gdy popełnia jakiś grzech, czyni to niechcący i przez przypadek. Jeżeli ty popełniasz wykroczenie, to czynisz je świadomie. Jeżeli będziesz tak zawsze uważał, nie bedziesz dumny i będzie ci dobrze.
------------------------------------
Gniew jest bardzo złą cechą. Sprawiedliwe jest człowiekowi powstrzymywać się od gniewu najbardziej jak tylko może. Ma on się nauczyć, jak nie wpadać w gniew nawet, gdy jest ku temu powód. I jeżeli musi wywrzeć wrażenie na swoich dzieciach czy domownikach, wolno mu udawać przed nimi, że się gniewa, aby ich upomnieć, podczas gdy on sam powinien zachować wewnętrzną kontrolę.
Rzekł Elijahu do Raw Jehudy (brata Raw Sala) "Nie gniewaj się, a nie zgrzeszysz, nie odurzaj się, a nie zgrzeszysz" (Berachot 29b). Powiedzieli także nasi błogosławionej pamięci nauczyciele "Każdy kto się gniewa, to jak gdyby popełniał grzech bałwochwalstwa i rządzą nim wszystkie rodzaje Gehenny, bo jest napisane: "Zabierz gniew z twojego serca i odsuń złość od twojego ciała" (Kohelet: 11:10). A wszelkie zło to Gehenna, bo jest napisane: "Sprawił Pan także złego na dzień zła" (Ks.Przysłów: 16:4).
Życie człowieka pełnego gniewu nie jest życiem. Dlatego nakazane jest, by od gniewu stać daleko tak, by przyzwyczaić się do tego, że nie wstrząsną człowiekiem rzeczy naprawdę wywołujące gniew. Jest to najlepszy sposób i sposób sprawiedliwych, że pozwalają by ich obrażano, ale nie obrażają, wysłuchują obelg, a nie odpowiadają, postepują z miłością i cieszą się także w cierpieniu. To o nich jest napisane: "Kochający Cię niech będą jak słońce, gdy wschodzi w swojej potędze" (Ks.Sędziów: 5:31).
------------------------------------
Człowiek winnien zawsze jak najwięcej milczeć i mówić powinien wyłącznie o słowach Tory albo o rzeczach, które są potrzebne do życia. I także o rzeczach potrzebnych ciału nie powinien rozmawiać za wiele. Rzekli nasi błogosławionej pamięci nauczyciele: "Kto mnoży słowa, ten sprowadza grzech" i rzekli też: "Nie znalazłem dla ciała nic lepszego nad milczenie" (Awot 1:17). Powiedział Rawa "Co oznacza werset -Śmierć i życie jest na końcu języka?- Ten, który poszukuje życia, odszuka je poprzez język (studiując Torę), a ten, który poszukuje śmierci - znajdzie ją również przez język".
------------------------------------
Człowiek nie powinien nadmiernie się weselić, ani nadmiernie żartować, ale też nie martwić się, ani pogrążać w smutku. Powinien być zadowolony i pogodny. Tak powiedzieli błogosławionej pamięci nauczyciele: "Śmiech i lekkomyślność przyzwyczajają człowieka do niemoralności" (Awot 3:17).
Nie powinien też człowiek być chciwy, zatroskany o bogactwo, ale też nie powinien lekceważyć pracy. Powinien mieć przyjazne spojrzenie i mniej zajmować się interesami, a więcej zajmować się Torą. Powinien się cieszyć tym, co ma. Tak powiedzieli błogosławionej pamięci nauczyciele: (Awot 4:28) "Zazdrość, chciwość i duma zabierają człowieka ze świata i należy się od nich oddalić."
------------------------------------
Nie wolno jednak myśleć w taki sposób: "Jeśli zazdrość, chciwosc i duma to zła droga i zabierają one człowieka ze świata, odejdę od nich jak najbardziej i podążę w przeciwnym kierunku: nie będę jadł mięsa, nie będę pił wina, nie będę się żenił, nie będę mieszkał w ładnym domu i nie będę nosił pieknych ubrań, ale będę chodził w szmatach".
To też jest zły wybór drogi i zakazane jest takie postępowanie.
Kto tak czyni jest nazywany grzesznikiem, bo jest napisane o nazirze "Odkupienie za to co zgrzeszył " (Ks. Liczb: 6:11). I powiedzieli błogosławionej pamięci nauczyciele "Jeśli nazir, który powstrzymał się wyłacznie od wina, potrzebuje odkupienia, to o ile bardziej potrzebuje go ten, kto powstrzymuje się od wszystkiego" (Taanit 11a).
Dlatego orzekli nasi błogosławionej pamięci nauczyciele, że człowiek powinien powstrzymywać się tylko od tych rzeczy, których zakazuje nam Tora i nie wolno mu czynić sobie zakazów przez ślubowania i przysięgi, aby nie robić tego, co dozwolone. Tak powiedzieli błogosławionej pamięci nauczyciele : "Czy nie wystarczy tego, co zakazuje Tora, że zakazujesz sobie rzeczy, które są dozwolone?" (Talmud Jerozolimski, Nedarim 9:1). I nasi błogosławionej pamięci nauczyciele zakazali umartwiać siebie samego postami bardziej, niż trzeba.
O tych sprawach wszystkich powiedział Król Salomon (pokój z nim) : "Nie bądź za nadto sprawiedliwym i nie bądź nazbyt mędrcem, dlaczego miałbyś gubić siebie samego?" (Kohelet: 7:16) I powiedział "Wyważ kroki swoich nóg i niech wszystkie twoje drogi będą utwierdzone" (Ks.Przysłów: 4:26).
------------------------------------
Przypomnieliśmy już zdanie rabina Jehudy Ben Teima (Awot 5:3) "bądź mężny jak tygrys", że człowiekowi nie wolno jest wstydzić się przed innymi ludźmi, gdy ci naśmiewają się, że służy on Stwórcy, błogosławione Jego Imię. W żadnym razie nie wolno odpowiadać im nieuprzejmie, aby nie nabyć zwyczaju bycia hardym w innych sprawach, nawet nie związanych ze służba Bogu, błogosławione Jego Imię.
------------------------------------
Nie wolno także kłócić się w sprawach przykazań kto będzie prowadził modlitwę publicznie, albo kto ma dostać prawo do czytania w synagodze. Tak, jak to było w przypadku chlebów pokładnych, mimo to, że zjedzenie ich było przykazane, uczymy się: "Skromni zwykli rezygnować ze swojej porcji, a łapczywi chwytali i pożerali" (Joma 39a).
------------------------------------
Naturą jest ludzką, że na czyny człowieka mają wpływ jego przyjaciele, znajomi i sąsiedzi. Dlatego więc człowiek powinien przyjaźnić się z dobrymi ludźmi, spedzać czas zawsze z mędrcami, aby uczyć się na ich czynach. Natomiast ma oddalać się od złych ludzi, którzy chodzą w mroku, aby nie uczyć się od nich.
Powiedział Król Salomon (pokój z nim) "Kto chodzi z mędrcami, ten zmądrzeje, a zaprzyjaźniony z głupcam, stanie się sam głupcem".
Gdy ktoś mieszka w mieście, gdzie panują złe obyczaje, a ludzie z tego miasta nie chodzą drogą prawa, lepiej wyprowadzić się i zamieszkać w mieście, gdzie ludzie są sprawiedliwi i mają właściwe obyczaje.
------------------------------------
Jest przykazaniem pozytywnym, by zadawać się z mędrcami i aby uczyć się z ich czynów, bo jest napisane: (Ks. Powt. Prawa: 10:20) "Do Niego przylgnij". Ale czy człowiek może przylgnąć do Bożej Obecności (Szechiny)? Tak wyjaśniają to nasi błogosławionej pamięci nauczyciele: przylgnij do mędrców.
To jest powodem, że mężczyzna powinien starać się poślubić córkę mędrca i wydać własną córkę za mędrca. I jeść i pić z mędrcami, także interesy mieć z nimi i przyjaźnić się z nimi we wszystkich sprawach, bo jest napisane "by przylgnąć do Niego". I przykazali nasi błogosławionej pamięci nauczyciele i rzekli: "Trwaj w pyle ich nóg i spijaj z pragnieniem ich słowa" (Awot 1:4).
------------------------------------
Przykazane jest, by kochać bliźniego jak siebie samego, bo jest napisane: "Kochaj bliźniego (sąsiada) jak siebie samego" (Ks. Kapłańska 19:18). Dlatego należy mówić dobrze o drugim i traktować jego własność i jego honor tak, jak szanuje się własny.
Kto raduje się poniżeniem drugiego człowieka, mimo że nie jest to przed obliczem tego człowieka i on sam nie jest sprawcą poniżenia lecz wywyższa własne dobre czyny i mądrość, porównując do czynów i wiedzy drugiego, aby widziano go jako człowieka potężnego, zaś tego drugiego jako nieistotnego, to człowiek, który tak czyni, nie ma udziału w Świecie Który Nadejdzie, póki nie wyrazi skruchy i nie uczyni pełnego powrotu (teszuwa).
czytaj dalej
| 
