Z ostatnich dni

Prawa refleksyjne

Przykład: modlitwa. Modlitwa nie jest dla Boga. Modlitwa jest dla człowieka, który się modli.
Już samo hebrajskie słowo oznaczające modlenie się – l’hitpallel jest refleksyjnym czasownikiem oznaczającym : „oceniać albo sprawdzać siebie”. Człowiek, który regularnie oddaje się modlitwie - czyli "sprawdza siebie samego" - świadomie zmienia się pod wpływem tej czynności. Jej celem jest stanie się lepszym w sensie etycznym, bo w modlitwie rozlicza się przed Bogem, z tego, jakim dobrym, lub jakim złym jest się człowiekiem.

Następny przykład prawa refleksyjnego to nakaz noszenia cicit. Refleksyjny sens i cel tego prawa jest przedstawiony w Torze: „”I rzekł Pan do Mojżesza: przemów do synów izraelskich i powiedz im, aby oni i ich potomkowie porobili sobie frędzle na skrajach swoich szat … Abyście, gdy na nie spojrzycie, przypomnieli sobie wszystkie przykazania Pańskie, i abyście je pełnili…” (Księga Liczb 15: 38-9)

Prawa etyki są najistotniejszymi z praw.

Dlaczego?

Bo najważniejszym celem wszystkich żydowskich praw jest stwarzanie dobrych ludzi. Prawa etyczne służą temu w sposób najbardziej bezpośredni.

Niektóre z tych etycznych praw, jak na przykład ostatnie sześć z Dziesięciu Przykazań (szanowanie rodziców, nie mordowanie, nie cudzołożenie, nie popełnianie kradzieży, nie składanie fałszywych zeznań, nie pożądanie cudzej własności) zostały przyjęte przez prawie każdą cywilizację świata.

Obowiązuje jednak niezliczone mnóstwo innych żydowskich praw etycznych, prawnie regulujących układy biznesowe, traktowanie starszych, opiekę nad słabymi, wdowami, sierotami, chorymi, biednymi, ludźmi w żałobie, a także postępowanie w każdej innej dziedzinie życia, jak na przykład etyczne traktowanie zwierząt. 

Prawa świętości

Judaizm domaga się, aby Żydzi byli moralnym, ale także uświęconym narodem: „Bądźcie święci, bo Ja, Bóg, wasz Bóg, jestem święty” (Księga Kapłańska 19:2). Celem praw świętości jest czynienie świętymi ludzkich zachowań i działań.

Człowiek jest stworzony na obraz Boga, ale ma także wiele wspólnych cech ze zwierzęciem. Jest istotą "pogranicza". Zachowywanie się więc jak zwierzę przychodzi człowiekowi naturalnie i z łatwością, natomiast zachowywanie się na obraz Boga – wymaga wiedzy i wysiłku. To właśnie jest przyczyną tak wielu przykazań rządzących zachowaniami człowieka, które są zachowaniami podobnymi do zachowań zwierząt - to znaczy naturalnymi. Judaizm zachowaniom takim nie zaprzecza, ani ich nie potępia, ale usiłuje uświęcić je poprzez prawa świętości.

Czynnościami, które w sposób oczywisty dzielimy ze zwierzętami, a więc które reguluje duża liczba przykazań, jest jedzenie i stosunki seksualne.

Możemy jeść i angażować się w czynności seksualne tak, jak robią to zwierzęta. Możemy też nadawać im wyższy wymiar. Nawet w niereligijnym życiu zdajemy sobie sprawę zarówno z naszej zdolności do zachowania się jak zwierzę, jak i z niestosowności takiego zachowania. Dlatego, na przykład, mówimy, że ktoś „je jak świnia”, albo porównujemy człowieka, który ma wielu seksualnych partnerów, do królika, czy kotki.

Jedzenie:

Umycie rąk (rytualne, jak i ze względów higienicznych) i odmówienie błogosławieństwa mycia rąk („Pochwalony bądż Ty, Boże…. Który uczyniłeś nas świętymi poprzez Twoje mitzvot, i nakazałeś nam mycie rąk [przed jedzeniem]”), a później odmówienie błogosławieństwa dziękczynienia za pokarm. Zalecenie, aby rozmawiać o związanych z Torą (moralnych lub świętych) zagadnieniach podczas posiłku i odmówić błogosławieństwo dziękczynienia na zakończenie jedzenia.

(Micwa numer 248: "Nie wolno jeść jak żarłok i pijak")

Seks:

W sprawie czynności związanych z seksem, judaizm podobnie stara się uczynić świętym to, co jest w sposób naturalny "zwierzęcopodobne". Prawo żydowskie nie pozwala więc Żydowi angażować się w czynności seksualne w każdym czasie, gdy pojawi się ochota. Oboje małżonkowie zobowiązani są do powstrzymywania się od seksualnych kontaktów przez dany okres czasu każdego miesiąca, a kontakt seksualny z żoną nie może odbywać się wbrew jej woli. Gdy te warunki są spełnione, judaizm nie uważa aktu seksualnego za zwierzęcopodobny, widzi go raczej jako kwintesencję świętości.

Powszechne jest, nawet wśród religijnych Żydów, mieszanie moralności ze świętością. Pomiędzy nimi istnieje jednak ogromna róznica, która przesądza o hierarchizacji tych praw. Działanie może być przeciwne żydowskim prawom świętości, niekoniecznie będąc niemoralnym - na przykład „jedzenie jak świnia”. Nie krzywdzi ono nikogo, co najmniej w sposób bezpośredni. Oczywiście odwrotna sytuacja nie podlega tej regule: niemoralne działanie, na przykład morderstwo, kradzież, plotka itd - jest zawsze też działaniem przeciwnym świętości, bo przeciwstawia się przykazaniom Tory. Jest więc możliwe by działać moralnie, ale wbrew lub "obok" praw świętości, ale absolutnie nie jest możliwe, aby działać niemoralnie i wciąż być uświęconym. Tak więc prawa etyczne judaizmu uznane są za najważniejsze prawa i są nauczane z tą świadomością.

Nawet uświęcające prawa szabatu podlegają przecież zawieszeniu, gdy wkracza najważniejsze prawo etyczne: ratowania życia człowieka.

Prawa świętości są podstawowe dla judaizmu, dla utrzymania harmonii świata żydowskiego, ale, jak powiedział Izajasz: „Święty Bóg staje się świętym przez sprawiedliwość ” (Izajasz 5:16), podkreślając, że sprawiedliwość - koronna zasada etyki - jest najważniejszym atrybutem uświęcenia.

Prawa narodowe

Ostatnią kategorią praw judaizmu, które prezentują rabin Telushkin i D. Prager, są prawa narodowe.

Chyba jednym z najbardziej znanych narodowych praw judaizmu jest jedzenie macy w czasie święta Pesach. Gdy Żydzi byli wyzwalani z niewoli egipskiej, nie mieli czasu, aby upiec chleb, i w zamian jedli niewyrośnięty chleb – macę. Trzy tysiące dwieście lat później religijni Żydzi wciąż powstrzymują się przed jedzeniem chleba w okresie świąt upamiętniających wyjście Żydów z Egiptu.

Inne prawo narodowe ustala post na dziewiąty dzień miesiąca Av – w dniu narodowej żałoby upamiętniającej zniszczenie dwóch państw żydowskich i świątyń:  w 586 p.n.e i także w 70 roku n.e. Istnieją też prawa ustanawiające święta zadedykowane wydarzeniom nie tragicznym, ale szczęśliwym: Chanuka i Purim, oba upamiętniające zwycięstwa narodu żydowskiego nad jego prześladowcami.

Aktualności

Nowe Projekty

Ostatnie pytania

Nowe artykuły