Poniedziałek, 29 Maj 2017
 

Z ostatnich dni




IMIĘ W POŁOWIE ZAKRYTE

Beszalach

 

Pod koniec paraszy czytamy o walce Israela z Amalekiem. Amalek zostaje „osłabiony” ale nie udaje się go pokonać całkowicie. Dlaczego? Ponieważ lud Israela był podzielony kłótniami, a ów podział wpłynął negatywnie na jedność Imienia JHWH na planie świata stworzenia i formowania (olam asija i olam jecira). W światach wyższych (olam brija, „świat stwarzania” i olam acilut, „świat emanacji”) Imię JHWH jest niepodzielne, jednak w światach niższych jedność Imienia jest skorelowana i zależna od postępowania ludu Israela:

I rzekł JHWH do Mojżesza – spisz w księdze, by pamiętano i spraw, by usłyszał o tym Jehoszua. Bowiem całkowicie wymażę pamięć o Amaleku spod niebios.

 וַיֹּאמֶר יְהוָה אֶל-מֹשֶׁה, כְּתֹב זֹאת זִכָּרוֹן בַּסֵּפֶר, וְשִׂים, בְּאָזְנֵי יְהוֹשֻׁעַ:  כִּי-מָחֹה אֶמְחֶה אֶת-זֵכֶר עֲמָלֵק, מִתַּחַת

הַשָּׁמָיִם

Wówczas zbudował Mojżesz stół ofiarny i nadał mu nazwę JHWH-Nisi, [JHWH moim wzniesionym znakiem 1 ].

  וַיִּבֶן מֹשֶׁה, מִזְבֵּחַ; וַיִּקְרָא שְׁמוֹ, יְהוָה נִסִּ

Rzekł: Bowiem dłoń jest położona na tronie JH. Wojna JHWH z Amalekiem będzie prowadzona z pokolenia na pokolenie.

 וַיֹּאמֶר, כִּי-יָד עַל-כֵּס יָהּ, מִלְחָמָה לַיהוָה, בַּעֲמָלֵק-- מִדֹּר, דֹּר

Komentarz Rasziego do Wj 17,16 brzmi następująco:

Jakie jest znaczenie wyrazu כֵּס „tron” [w przeciwieństwie do pełnego zapisu [כִּסֵא oraz dlaczego Imię pojawia się tylko w połowie [zamiast JHWH mamy JH?]. Wyodrębniony, niech będzie błogosławiony poprzysiągł, że Jego Imię, podobnie jak i Jego tron, nie będą dopełnione, dopóki imię Amaleka nie zostanie całkowicie wymazane. Gdy jego imię zostanie wymazane, Imię JHWH będzie dopełnione, podobnie jak i tron. […]

Co dalej mówią wersy? „JHWH będzie zasiadał wiecznie” (Ps 9,8); po tym [jak Amalek zostanie wymazany] Imię zostanie dopełnione. „Ustanowił Swój tron (כִּסְאוֹ) by sądzić” (Ps 9,8). Zatem tron jest dopełniony [tron, pisany w tym miejscu z literą alef jest już kompletny].

Wybór z superkomentarza Oskara Goldberga do powyższego fragmentu zmienia poważnie jego perspektywę:

Tradycja [komentarz Rasziego do Wj 17,16] objaśnia ten werset w następujący sposób: słowa jad al-kes tłumaczy jako: „ręka (jest podniesiona) ponad siedziskiem (tronem) JH” i postrzega je jako formułę przysięgi. Następnie, słowo kes ma być skrótem od kise, „siedzisko, tron” (przez umyślne usunięcie z tego słowa końcowej litery alef), podobnie jak JH interpretuje się jako abrewiaturę boskiego imienia JHWH. […] Należy jednak powiedzieć, że tego wersetu nie można objaśniać w ten sposób, choćby z tego powodu, że kes nie znaczy „tron”. […] Może ono pochodzić od czasownika kasa 2 , który znaczy „pokrywać, zakrywać”. […] A zatem słowo kes znaczy „zakryta strona” jakiejś rzeczy. […] Zakryć coś „radykalnie” lub ukryć znaczy bowiem: „wyprowadzić coś ze sfery istnienia” i „przeprowadzić do sfery nieistnienia”, to znaczy: rozdrobnić coś, zatomizować, zniszczyć. A zatem kes jest tym, co zostało „odcięte”, „to część”, w związku z czym słowa jad al-kes znaczą: „jakaś ręka (znajduje się na, względnie nad) odciętą częścią JH. Oba tłumaczenia oddają to samo znaczenie, które polega na tym, że […] Imię JHWH składa się z dwóch połówek (każda z dwóch spółgłosek), JH i WH. Jeśli zatem istnieje przynależna do JH zakryta strona (lub też należąca doń odcięta część) Imienia – mianowicie WH, to może to być tylko inna strona (względnie, inna część) tego Imienia. Ta strona – WH – zakryta jest przez trzymaną nad nią (lub znajdującą się na niej) rękę: jest to wroga ręka Amaleka. Dlatego Mojżesz nazywa wzniesiony przez siebie monument 3 : JH-WH jest moim celem” – to znaczy: mój cel – a zatem cel mizbeach [stołu ofiarnego] – polega na tym, aby wytworzyć pełne Szem JHWH. Następnie mówi „on”, co oznacza – jak w wielu wypadkach, gdy „on” pozostaje nieokreślone – JHWH i Mojżesza razem (w jedności czynu 4 ): skoro wroga ręka Amaleka zakrywa jedną połowę Szem, zatem „wojna dla JHWH z Amalekiem [trwa] z epoki (na) epokę” – ze „stulecia” (na) „stulecie” (to znaczy dor), aż do urzeczywistnienia się eschatologii. 5

Widzimy zatem, jak egzegeza Goldberga zmienia znaczenie komentarza Rasziego, ukazując poprzez analizę etymologiczną, że wrogie działanie Amaleka wytwarza rozdźwięk w Imieniu JH-WH. Przy krańcu czasów (kec ha-jamim), gdy wypełni się historia tego świata, imię Amaleka zostanie całkowicie wymazane, a Imię JHWH zjednoczone kompletnie również w niższych światach.

Arje Krawczyk

10 lutego 2017

--------------------

1 Nisi. W rozumieniu teologicznym: „moim cudem”. Lub jak poniżej tłumaczy to słowo O. Goldberg: „moim celem, imperatywem”.

2 Rdz 18,17.

3 Czyli stół ofiarny – przyp. A. Krawczyk.

4 Np. Wj 34,28.

5 Pełny fragment [w:] O. Goldberg, Rzeczywistość Hebrajczyków, tłum. T. Sikora, Kraków 2012, ss. 209-215.

Wyróżnienia za oryginałem.

Aktualności


Nowe Projekty


Ostatnie pytania


Nowe artykuły

Lombard Bytom Ruda Śląska Skup złota