ASZKENAZYJCZYCY– Żydzi zamieszkujący Europę Środkową i Wschodnią, posługujący się językiem jidysz.
AWELUT – żałoba obowiązująca po śmierci najbliższych osób.
AWODA ZARA – bałwochwalstwo.
B
BAAL TESZUWA (hebr., „pokutujący”) – mężczyzna, który dokonuje powrotu (teszuwa) na właściwą drogę postępowania, zgodną z żydowskim prawem. Także Żyd powracający do judaizmu.
BAALAT TESZUWA (hebr., „pokutująca”) – kobieta, która dokonuje powrotu (teszuwa) na właściwą drogę postępowania, zgodną z żydowskim prawem.
BALANIT – kobieta asystująca innym kobietom w mykwie
BAR MICWA (hebr., „syn przykazania”) – uroczystość, podczas której chłopiec, po ukończeniu trzynastu lat i jednego dnia, staje się odpowiadającym za siebie człowiekiem w sensie religijnym i etycznym
BAT MICWA (hebr., „córka przykazania”) – uroczystość, podczas której dziewczynka, po ukończeniu dwunastu lat i jednego dnia, staje się odpowiadającym za siebie człowiekiem w sensie religijnym i etycznym. Początki zwyczaju – II połowa XIX wieku.
BEDIKAT CHAMEC –poszukiwanie chamecu w domu, przeprowadzane wieczorem 14 nisan przed świętem Pesach.
BEJT HAMIKDASZ – Świątynia Jerozolimska.
BEJT DIN (hebr., „dom sądu”) – religijny sąd.
BECHIRA HOFSZIT – wolna wola.
BRIT – Przymierze.
BRIT MILA (hebr., „przymierze obrzezania”) – uroczystość rytualnego obrzezania chłopca w ósmym dniu po urodzenia, na znak Przymierza.
C
CADYK (hebr. cadik, „człowiek sprawiedliwy”) – duchowyprzywódca społeczności chasydzkiej.
CEDAKA – dobroczynność.
CHAMEC – zakwas a także wszelkie produkty ze zbóż, zakazane w Pesach.
CHAMESZ MEGILOT – „Pięć zwojów” stanowiących część Tanachu: KsięgaEstery, Księga Rut, Treny, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami.
CHAMSA – amulet w kształcie dłoni.
CHATAN – pan młody.
CHAZAN – kantor.
CHESED – miłosierdzie, dobre uczynki dokonywane bezinteresownie.
CHEWRA KADISZA (hebr., „święte bractwo”) – bractwo zajmujące się umierającymi i zmarłymi.
CHILUL HASZEM – profanacja Imienia Boga.
CHOL HAMOED – dzień półświąteczny.
CHUPA (hebr., „baldachim”) – baldachim ślubny.
CICIT – frędzle umieszczone na rogach tałesu.
E
EL MALE RACHAMIM (hebr., „Boże pełen Miłosierdzia”) – modlitwa za duszę zmarłego, niewymagająca obecności minjanu.
EREC JISRAEL – Kraj Jisraela.
G
GAN EDEN – Ogród Edenu.
GEHINOM – Gehenna, miejsce pokuty po śmierci.
GEMARA (hebr. gamar, „kończyć”) – zbiór komentarzy do Miszny, razem z nią tworzący Talmud.
GENIZA (hebr., „skład”) – pomieszczenie, w którym przechowuje się wycofane z użytku święte księgi.
GER CEDEK – konwertyta. Słowo ger oznaczało najpierw obcego. Później zaczęło oznaczać konwertytę, który przyjął judaizm.
GER TOSZAW – obcy, który był stałym mieszkańcem Erec Jisrael, ale nie dokonał konwersji.
GER SZEKER – konwertyta, który dokonał konwersji z przyczyn np. ekonomicznych, a nie z przekonania.
GET – list rozwodowy
H
HAFTARA – fragment z Newiim lub Ketuwim czytany po odczytaniu parszy z SeferTora.
HAGADA (hebr., „opowieść”) – opowieść interpretująca i wyjaśniająca tekst biblijny.
HAKOTEL HAMAARAWI – Ściana Zachodnia, jedyny ocalały fragment Świątyni Jerozolimskiej.
HALACHA – prawo żydowskie.
HASKALA – nurt w kulturze żydowskiej w Europie, który pojawił się pod koniec XVIII w. pod wpływem ideałów Oświecenia.
HASZEM („To Imię”) – wyrażenie używane w miejsce właściwego Imienia Boga.
HAWDALA („oddzielenie”) – rytuał na zakończenie Szabatu lub jom tow.
J
JAMIM NORAIM (hebr., „Straszne dni”) – dziesięć dni pomiędzy Rosz Haszana a Jom Kipur, które powinny być przeznaczone na modlitwę i skruchę za grzechy.
JECER HATOW – skłonność do dobrego.
JECER HARA – skłonność do złego.
JESZIWA (hebr., „posiedzenie”) – szkoła talmudyczna dla nieżonatych mężczyzn.
JIDYSZ –język, którym posługiwała się większość Żydów aszkenazyjskich do II wojny światowej. Powstał pod wpływem języka niemieckiego.
JIRAT HASZEM – lęk przed Bogiem
JIZKOR – modlitwa za dusze zmarłych krewnych.
JOM TOW – święto.
JORCAJT – rocznica śmierci.
K
KABAŁA – całokształt kierunków, poglądów i tekstów mistyki żydowskiej.
KADISZ (aram., „święty”) – modlitwa odmawiana między innymi przez żałobników po śmierci krewnego oraz w rocznicę zgonu. Wymaga obecności minjanu.
KALA – narzeczona, panna młoda.
KASZRUT – żydowskie reguły dietetyczne.
KAWOD HAMET – szacunek dla zmarłych.
KEDUSZA – Świętość. Także modlitwa wypowiadana przez chazana w trakcie powtórki Szemone esre.
KETUBA (hebr., „dokument”) – kontrakt ślubny, spisany w języku aramejskim.
KETUWIM – „Pisma”, część Tanachu.
KIDUSZ (hebr., „uświęcenie”) – ceremonia odmawiania modlitw i błogosławieństw nad winem na rozpoczęcie Szabatu i świąt.
KIDUSZ HASZEM – Uświęcenie Imienia Boga.
KIPA – okrągła czapeczka, noszona przez mężczyzn na znak szacunku wobec Boga, nazywana także jarmułką.
KODESZ HAKODASZIM – Święte Świętych, najświętsze miejsce w Świątyni Jerozolimskiej.
KOHEN – kapłan, potomek Aharona z plemienia Lewiego, obecnie potomek ludzi, którzy pełnili funkcje kapłańskie w Świątyni.
KOHEN GADOL – Najwyższy Kapłan Świątyni Jerozolimskiej.
KOL NIDREJ (aram.. „wszystkie przysięgi”) – oświadczenie, składane zbiorowo, w którym znajduje się prośba o unieważnienie przysiąg, jakie nie zostaną dotrzymane w nadchodzącym roku, modlitwa w erew Jom Kipur.
L
LADINO – język używany przez Sefardyjczyków.
LAMED-WAW CADIKIM – Trzydziestu Sześciu Sprawiedliwych, zwanych też Cadikim Nistarim.
LASZON HARA (hebr., „zły język”) – obmowa, negatywne, jakkolwiek prawdziwe informacje dotyczące życia innych ludzi.
LEWICI – pomocnicy kapłańscyw Świątyni Jerozolimskiej, pochodzący z rodów synów Lewiego.
M
MACA – placki pieczone z mąki i wody, spożywane w święto Pesach.
MAGEN DAWID – gwiazda (tarcza) Dawida.
MAMZER – Żyd zrodzony ze związku zakazanego przezprawo.
MAROR (hebr., „gorzkie zioła”) – jedna z tradycyjnych potraw podczas sederu w święto Pesach.
MATAN TORA – nadanie Tory.
MELACHA – rodzaj czynności zakazanej w Szabat.
MENORA – świątynny świecznik o siedmiu lampach.
MENUCHA – duchowy, radosny odpoczynek.
MEZUZA – pojemnik, wykonany najczęściej z metalu lub drewna, zawierający zwinięty w rulonik pergamin (klaf), na którym zapisane są ręcznie dwa fragmenty z Tory.
MICWA/MICWOT – przykazania (pozytywne i negatywne) wyznaczone w Torze.
MIDRASZ (od hebr. darasz, „studiować”, „nauczać”) – komentarz do ksiąg biblijnych, najczęściej w formie przypowieści.
MINJAN – zgromadzenie złożone z dziesięciu mężczyzn powyżej trzynastego roku życia, niezbędne do niektórych ceremonii religijnych i modlitw.
MISZNA – zbiór nauk prawnych judaizmu, przedmiot badań wielu pokoleń uczonych różnych szkół i tradycji.
MOCI SZEM RA – negatywne i jednocześnie nieprawdziwe opinie i rzekome fakty dotyczące innych ludzi.
MOHEL – osoba zajmująca się wykonywaniem rytualnego obrzezania.
MUKCE (hebr., „odłożone”) – przedmioty, których nie wolno dotykać w Szabat.
MYKWA – basen z wodą z naturalnego źródła, służący do rytualnych oczyszczeń.
N
NEWIIM – „Prorocy”, część Tanachu.
NESZAMA JETERA – dodatkowa dusza, udzielana człowiekowi w Szabat.
O
OLAM HABA – Przyszły Świat; świat, który ma nadejść.
P
PARSZA – jeden z pięćdziesięciu czterech fragmentów Chumaszu. Czytanie odbywa się każdy Szabat, w cyklu rocznym.
S
SAFRUT – prawa dotyczące spisywania świętych tekstów.
SANDAK – osoba trzymająca dziecko w czasie obrzezania.
SEFARDYJCZYCY – Żydzi zamieszkujący najpierw Hiszpanię i Portugalię, a później południe Europy, Bliski Wschód i Holandię, posługujący się w większościjęzykiem ladino.
SEDER (hebr., „porządek”) – rytualna kolacja podczas pierwszego (lub także drugiego, w diasporze) wieczoru święta Pesach.
SEFER TORA – zwój Tory spisany na pergaminie.
SIDUR – modlitewnik.
SOFER (hebr., „pisarz”) – skryba, który zna prawa dotyczące spisywania zwoju Tory i innych religijnych tekstów.
SUKA – szałas budowany na święto Sukot.
SZACHARIT – modlitwa poranna.
SZECHITA – prawa dotyczące rytualnego uboju.
SZEHECHEJANU – błogosławieństwo wyrażające Bogu wdzięczności za to, że pozwolił nam dożyć przeżywanej właśnie chwili.
SZEMA JISRAEL („Słuchaj Jisraelu”) –jedna z dwóch głównych modlitw żydowskich (patrz: Szemone esre).
SZEMONE ESRE („Osiemnaście błogosławieństw”) – jedna z dwóch głównych modlitw żydowskich (patrz: Szema).
SZIWA – siedmiodniowy okres żałoby.
SZLOSZIM – trzydziestodniowy okres żałoby.
SZOCHET – osoba zajmująca się ubojem rytualnym.
SZOFAR – róg, który w Rosz Haszana wzywa do pokuty.
SZOMER – strażnik, określa się tak m.in. osobę czuwającą przy zwłokach.
T
TAHARA – obmywanie ciała zmarłego.
TALIT – szal modlitewny z frędzlami (hebr. cicit) na rogach, zakładany podczas modlitwy.
TALMUD – zbiór komentarzy do Tory. Składa się z Miszny i Gemary.
TANACH – Biblia Hebrajska. Skrót powstały od nazwy poszczególnych części: Tora, Newiim i Ketuwim.
TANAICI – pokolenia uczonych i nauczycieli Tory, którzy działali w I i II wieku n.e.
TEFILA – modlitwa.
TEWILA – rytualne zanurzenie w mykwie.
TEFILIN – dwa skórzane pudełeczka zawierające cztery przepisane przez sofera fragmenty z Tory, które przymocowuje się na ramieniu i na czole.
TESZUWA – skrucha, powrót grzesznika na właściwą drogę.
TIKUN OLAM (hebr., „naprawa”) – proces doskonalenia świata, a właściwie jego naprawy, po katastrofie, która, wedle kabały, nastąpiła podczas stwarzania.
TORA – w wąskim rozumieniu Pięć Ksiąg Mojżeszowych (inaczej: Chumasz, od liczebnika chamesz, czyli „pięć”). Chumasz w połączeniu z Newiim (Prorocy) i Ketuwim (Pisma) składa się na całość, która po hebrajsku nazywa się Tanach (Biblia Hebrajska) – jest to akronim od słów Tora, Newiim, Ketuwim. W szerszym sensie, Tora oznacza całą Biblię Hebrajską (Tora Pisana) i ogólny dorobek tradycji teologicznej i prawnej judaizmu (Tora Ustna).
