Środa, 26 Kwiecień 2017
 

Z ostatnich dni




SŁOWNIK

Słownik podstawowych terminów hebrajskich i aramejskich

 

A

AFIKOMAN – kawałek macy spożywany na koniec sederu w święto Pesach.

AGUNA (hebr., „kobieta związana”) – kobieta, której mąż odmawia wydania listu rozwodowego (get) lub przepadł bez wieści.

AKEDA (hebr., „związanie”) – opowieść z księgi Bereszit o Awrahamie, który miał złożyć w ofierze swojego syna Jicchaka.

ALIJA (hebr., „wznoszenie się”) – wywołanie w synagodze do publicznego czytania fragmentu Tory.

AMORAICI (hebr. amoraim) – uczeni Tory w Palestynie i Babilonii od ok. III w. n.e.

ANINUT – okres od dowiedzenia się o zgonie bliskiej osoby do jej pogrzebu

ARBA KOSOT – „cztery kielichy”, wypijane przez uczestników sederu, rozpoczynającego święto Pesach.

ARON HAEDUT – Skrzynia Świadectwa (nazywana też Aron habrit, czyli Skrzynią Przymierza, a potocznie Arką). 

ASERET HADIBROT (hebr., „dziesięć słów”) – Dziesięć Przykazań (Oświadczeń), Dekalog.

ASZKENAZYJCZYCY  – Żydzi zamieszkujący Europę Środkową i Wschodnią, posługujący się językiem jidysz.

AWELUT – żałoba obowiązująca po śmierci najbliższych osób.

AWODA ZARA – bałwochwalstwo.

B

BAAL TESZUWA (hebr., „pokutujący”) – mężczyzna, który dokonuje powrotu (teszuwa) na właściwą drogę postępowania, zgodną z żydowskim prawem. Także Żyd powracający do judaizmu.

BAALAT TESZUWA (hebr., „pokutująca”) – kobieta, która dokonuje powrotu (teszuwa) na właściwą drogę postępowania, zgodną z żydowskim prawem.

BALANIT – kobieta asystująca innym kobietom w mykwie

BAR MICWA (hebr., „syn przykazania”) – uroczystość, podczas której chłopiec, po ukończeniu trzynastu lat i jednego dnia, staje się odpowiadającym za siebie człowiekiem w sensie religijnym i etycznym

BAT MICWA (hebr., „córka przykazania”) – uroczystość, podczas której dziewczynka, po ukończeniu dwunastu lat i jednego dnia, staje się odpowiadającym za siebie człowiekiem w sensie religijnym i etycznym. Początki zwyczaju – II połowa XIX wieku.

BEDIKAT CHAMEC –  poszukiwanie chamecu w domu, przeprowadzane wieczorem 14 nisan przed świętem Pesach.

BEJT HAMIKDASZ – Świątynia Jerozolimska.

BEJT DIN (hebr., „dom sądu”) – religijny sąd.

BECHIRA HOFSZIT – wolna wola.

BRIT – Przymierze.

BRIT MILA (hebr., „przymierze obrzezania”) – uroczystość rytualnego obrzezania chłopca w ósmym dniu po urodzenia, na znak Przymierza.

C

CADYK (hebr. cadik, „człowiek sprawiedliwy”) – duchowy  przywódca społeczności chasydzkiej.

CEDAKA – dobroczynność.

CHAMEC – zakwas a także wszelkie produkty ze zbóż, zakazane w Pesach.

CHAMESZ MEGILOT – „Pięć zwojów” stanowiących część Tanachu: Księga Estery, Księga Rut, Treny, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami.

CHAMSA – amulet w kształcie dłoni.

CHATAN – pan młody.

CHAZAN – kantor.

CHESED – miłosierdzie, dobre uczynki dokonywane bezinteresownie.

CHEWRA KADISZA (hebr., „święte bractwo”) – bractwo zajmujące się umierającymi i zmarłymi.

CHILUL HASZEM – profanacja Imienia Boga.

CHOL HAMOED – dzień półświąteczny.

CHUPA (hebr., „baldachim”) – baldachim ślubny.

CICIT – frędzle umieszczone na rogach tałesu.

E

EL MALE RACHAMIM (hebr., „Boże pełen Miłosierdzia”) – modlitwa za duszę zmarłego, niewymagająca obecności minjanu.

EREC JISRAEL – Kraj Jisraela.

G

GAN EDEN – Ogród Edenu.

GEHINOM – Gehenna, miejsce pokuty po śmierci.

GEMARA (hebr. gamar, „kończyć”) – zbiór komentarzy do Miszny, razem z nią tworzący Talmud.

GEMILUT CHESED (hebr. „dobroczynność”) – akt bezinteresownej dobroczynności.

GENIZA (hebr., „skład”) – pomieszczenie, w którym przechowuje się wycofane z użytku święte księgi.

GER CEDEK – konwertyta. Słowo ger oznaczało najpierw obcego. Później zaczęło oznaczać konwertytę, który przyjął judaizm.

GER TOSZAW – obcy, który był stałym mieszkańcem Erec Jisrael, ale nie dokonał konwersji.

GER SZEKER konwertyta, który dokonał konwersji z przyczyn np. ekonomicznych, a nie z przekonania.

GET – list rozwodowy

H

HAFTARA – fragment z Newiim lub Ketuwim czytany po odczytaniu parszy z Sefer Tora.

HAGADA (hebr., „opowieść”) – opowieść interpretująca i wyjaśniająca tekst biblijny.

HAKOTEL HAMAARAWI – Ściana Zachodnia, jedyny ocalały fragment Świątyni Jerozolimskiej.

HALACHA – prawo żydowskie.

HASKALA – nurt w kulturze żydowskiej w Europie, który pojawił się pod koniec XVIII w. pod wpływem ideałów Oświecenia.

HASZEM („To Imię”) – wyrażenie używane w miejsce właściwego Imienia Boga.

HAWDALA („oddzielenie”) – rytuał na zakończenie Szabatu lub jom tow.

J

JAMIM NORAIM (hebr., „Straszne dni”) – dziesięć dni pomiędzy Rosz Haszana a Jom Kipur, które powinny być przeznaczone na modlitwę i skruchę za grzechy.

JECER HATOW – skłonność do dobrego.

JECER HARA – skłonność do złego.

JESZIWA (hebr., „posiedzenie”) – szkoła talmudyczna dla nieżonatych mężczyzn.

JIDYSZ –  język, którym posługiwała się większość Żydów aszkenazyjskich do II wojny światowej. Powstał pod wpływem języka niemieckiego.

JIRAT HASZEM – lęk przed Bogiem

JIZKOR – modlitwa za dusze zmarłych krewnych.

JOM TOW – święto.

JORCAJT – rocznica śmierci.

K

KABAŁA – całokształt kierunków, poglądów i tekstów mistyki żydowskiej.

KADISZ (aram., „święty”) – modlitwa odmawiana między innymi przez żałobników po śmierci krewnego oraz w rocznicę zgonu. Wymaga obecności minjanu.

KALA – narzeczona, panna młoda.

KASZRUT – żydowskie reguły dietetyczne.

KAWOD HAMET – szacunek dla zmarłych.

KEDUSZA – Świętość. Także modlitwa wypowiadana przez chazana w trakcie powtórki Szemone esre.

KETUBA (hebr., „dokument”) – kontrakt ślubny, spisany w języku aramejskim.

KETUWIM – „Pisma”, część Tanachu.

KIDUSZ (hebr., „uświęcenie”) – ceremonia odmawiania modlitw i błogosławieństw nad winem na rozpoczęcie Szabatu i świąt.

KIDUSZ HASZEM – Uświęcenie Imienia Boga.

KIPA – okrągła czapeczka, noszona przez mężczyzn na znak szacunku wobec Boga, nazywana także jarmułką.

KODESZ HAKODASZIM – Święte Świętych, najświętsze miejsce w Świątyni Jerozolimskiej.

KOHEN – kapłan, potomek Aharona z plemienia Lewiego, obecnie potomek ludzi, którzy pełnili funkcje kapłańskie w Świątyni.

KOHEN GADOL – Najwyższy Kapłan Świątyni Jerozolimskiej.

KOL NIDREJ (aram.. „wszystkie przysięgi”) – oświadczenie, składane zbiorowo, w którym znajduje się prośba o unieważnienie przysiąg, jakie nie zostaną dotrzymane w nadchodzącym roku, modlitwa w erew Jom Kipur.

L

LADINO – język używany przez Sefardyjczyków.

LAMED-WAW CADIKIM – Trzydziestu Sześciu Sprawiedliwych, zwanych też Cadikim Nistarim.

LASZON HARA (hebr., „zły język”) – obmowa, negatywne, jakkolwiek prawdziwe informacje dotyczące życia innych ludzi.

LEWICI – pomocnicy kapłańscy  w Świątyni Jerozolimskiej, pochodzący z rodów synów Lewiego.

M

MACA – placki pieczone z mąki i wody, spożywane w święto Pesach.

MAGEN DAWID – gwiazda (tarcza) Dawida.

MAMZER – Żyd zrodzony ze związku zakazanego przez  prawo.

MAROR (hebr., „gorzkie zioła”) – jedna z tradycyjnych potraw podczas sederu w święto Pesach.

MATAN TORA – nadanie Tory.

MELACHA – rodzaj czynności zakazanej w Szabat.

MENORA – świątynny świecznik o siedmiu lampach.

MENUCHA – duchowy, radosny odpoczynek.

MEZUZA – pojemnik, wykonany najczęściej z metalu lub drewna, zawierający zwinięty w rulonik pergamin (klaf), na którym zapisane są ręcznie dwa fragmenty z Tory.

MICWA/MICWOT – przykazania (pozytywne i negatywne) wyznaczone w Torze.

MIDRASZ (od hebr. darasz, „studiować”, „nauczać”) – komentarz do ksiąg biblijnych, najczęściej w formie przypowieści.

MINJAN – zgromadzenie złożone z dziesięciu mężczyzn powyżej trzynastego roku życia, niezbędne do niektórych ceremonii religijnych i modlitw.

MISZNA – zbiór nauk prawnych judaizmu, przedmiot badań wielu pokoleń uczonych różnych szkół i tradycji.

MOCI SZEM RA – negatywne i jednocześnie nieprawdziwe opinie i rzekome fakty dotyczące innych ludzi.

MOHEL – osoba zajmująca się wykonywaniem rytualnego obrzezania.

MUKCE (hebr., „odłożone”) – przedmioty, których nie wolno dotykać w Szabat.

MYKWA – basen z wodą z naturalnego źródła, służący do rytualnych oczyszczeń.

N

NEWIIM – „Prorocy”, część Tanachu.

NESZAMA JETERA – dodatkowa dusza, udzielana człowiekowi w Szabat.

O

OLAM HABA – Przyszły Świat; świat, który ma nadejść.

P

PARSZA – jeden z pięćdziesięciu czterech fragmentów Chumaszu. Czytanie odbywa się każdy Szabat, w cyklu rocznym.

S

SAFRUT – prawa dotyczące spisywania świętych tekstów.

SANDAK – osoba trzymająca dziecko w czasie obrzezania.

SEFARDYJCZYCY – Żydzi zamieszkujący najpierw Hiszpanię i Portugalię, a później południe Europy, Bliski Wschód i Holandię, posługujący się w większości  językiem ladino.

SEDER (hebr., „porządek”) – rytualna kolacja podczas pierwszego (lub także drugiego, w diasporze) wieczoru święta Pesach.

SEFER TORA – zwój Tory spisany na pergaminie.

SIDUR – modlitewnik.

SOFER (hebr., „pisarz”) – skryba, który zna prawa dotyczące spisywania zwoju Tory i innych religijnych tekstów.

SUKA – szałas budowany na święto Sukot.

SZACHARIT – modlitwa poranna.

SZECHITA – prawa dotyczące rytualnego uboju.

SZEHECHEJANU – błogosławieństwo wyrażające Bogu wdzięczności za to, że pozwolił nam dożyć przeżywanej właśnie chwili.

SZEMA JISRAEL („Słuchaj Jisraelu”) –  jedna z dwóch głównych modlitw żydowskich (patrz: Szemone esre).

SZEMONE ESRE („Osiemnaście błogosławieństw”) – jedna z dwóch głównych modlitw żydowskich (patrz: Szema).

SZIWA – siedmiodniowy okres żałoby.

SZLOSZIM – trzydziestodniowy okres żałoby.

SZOCHET – osoba zajmująca się ubojem rytualnym.

SZOFAR – róg, który w Rosz Haszana wzywa do pokuty.

SZOMER – strażnik, określa się tak m.in. osobę czuwającą przy zwłokach.

T

TAHARA – obmywanie ciała zmarłego.

TALIT – szal modlitewny z frędzlami (hebr. cicit) na rogach, zakładany podczas modlitwy.

TALMUD – zbiór komentarzy do Tory. Składa się z Miszny i Gemary.

TANACH – Biblia Hebrajska. Skrót powstały od nazwy poszczególnych części: Tora, Newiim i Ketuwim.

TANAICI – pokolenia uczonych i nauczycieli Tory, którzy działali w I i II wieku n.e.

TEFILA – modlitwa.

TEWILA – rytualne zanurzenie w mykwie.

TEFILIN – dwa skórzane pudełeczka zawierające cztery przepisane przez sofera fragmenty z Tory, które przymocowuje się na ramieniu i na czole.

TESZUWA – skrucha, powrót grzesznika na właściwą drogę.

TIKUN OLAM (hebr., „naprawa”) – proces doskonalenia świata, a właściwie jego naprawy, po katastrofie, która, wedle kabały, nastąpiła podczas stwarzania.

TORA – w wąskim rozumieniu Pięć Ksiąg Mojżeszowych (inaczej: Chumasz, od liczebnika chamesz, czyli „pięć”). Chumasz w połączeniu z Newiim (Prorocy) i Ketuwim (Pisma) składa się na całość, która po hebrajsku nazywa się Tanach (Biblia Hebrajska) – jest to akronim od słów Tora, Newiim, Ketuwim. W szerszym sensie, Tora oznacza całą Biblię Hebrajską (Tora Pisana) i ogólny dorobek tradycji teologicznej i prawnej judaizmu (Tora Ustna).

W

WIDUJ – wyznanie grzechów.

Aktualności


Nowe Projekty


Ostatnie pytania


Nowe artykuły

Lombard Bytom Ruda Śląska Skup złota